แหล่งเรียนรู้ "โคก หนอง นา โมเดล" บ้านค่ายเจริญ

ศูนย์เรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่ประยุกต์และหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง หมู่ที่ 1 บ้านค่ายเจริญ ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว

1. ความเป็นมาของแหล่งเรียนรู้

      "โคก หนอง นา โมเดล" บ้านค่ายเจริญ ตั้งอยู่ หมู่ที่ 1 ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว เป็นแหล่งเรียนรู้ที่ถือกำเนิดขึ้นจากการน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพภูมิสังคมของชุมชน

      พื้นที่แห่งนี้ได้รับการพลิกฟื้นและออกแบบภูมิทัศน์ใหม่เพื่อแก้ปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม และความไม่มั่นคงทางอาหาร โดยเปลี่ยนจากการทำเกษตรเชิงเดี่ยวมาเป็นการจัดการพื้นที่แบบผสมผสาน เพื่อให้สามารถกักเก็บน้ำไว้ใช้ได้ตลอดทั้งปี และสร้างระบบนิเวศที่เกื้อกูลกันตามธรรมชาติ ปัจจุบันได้เปิดเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ต้นแบบให้แก่คนในชุมชน เกษตรกร และผู้ที่สนใจ ได้เข้ามาศึกษาดูงานและนำไปปรับใช้ในพื้นที่ของตนเอง

2. องค์ความรู้และกิจกรรมแหล่งเรียนรู้

      แหล่งเรียนรู้แห่งนี้มีการจัดสรรพื้นที่ตามสัดส่วนที่เหมาะสม โดยเน้นให้ผู้มาเยือนได้เรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง (Learning by Doing) ใน 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่

• การจัดการพื้นที่ "โคก" (Mound) เรียนรู้การนำดินที่ได้จากการขุดหนองน้ำมาทำเป็นโคกเพื่อปลูกที่อยู่อาศัย เลี้ยงสัตว์ และปลูกป่าตามแนวทาง "ปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง" (ไม้กิน ไม้ใช้สอย ไม้เศรษฐกิจ และช่วยรักษาสมดุลสิ่งแวดล้อม) รวมทั้งการปลูกพืชผักสวนครัวและพืชสมุนไพรเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร
• การจัดการพื้นที่ "หนอง" (Pond)  เรียนรู้วิธีการขุดสระน้ำรูปทรงอิสระ (Free-form) เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพภูมิประเทศและทิศทางของน้ำ มีการทำ "คลองไส้ไก่" เพื่อกระจายความชุ่มชื้นไปทั่วบริเวณพื้นที่เกษตร รวมถึงการปลูกหญ้าแฝกเพื่อป้องกันการพังทลายของหน้าดิน และการเลี้ยงปลาเพื่อเป็นแหล่งโปรตีน
• การจัดการพื้นที่ "นา" (Rice Field)  เรียนรู้วิธีการทำนาข้าวอินทรีย์ การฟื้นฟูบำรุงดินด้วยปุ๋ยหมักและน้ำหมักชีวภาพ และการยก "คันนาทองคำ" ให้มีความสูงและกว้างกว่าปกติเพื่อกักเก็บน้ำฝน และใช้พื้นที่บนคันนาในการปลูกไม้ผลหรือพืชผักสวนครัวเพื่อเพิ่มรายได้

3. การบูรณาการร่วมกับศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอวังน้ำเย็น

         แหล่งเรียนรู้ โคก หนอง นา โมเดล บ้านค่ายเจริญ ได้ร่วมมือกับ ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอวังน้ำเย็น (สกร.อำเภอวังน้ำเย็น) ในการขับเคลื่อนให้พื้นที่แห่งนี้เป็น "ห้องเรียนมีชีวิต" สำหรับการจัดการศึกษาตลอดชีวิต โดยมีบทบาทสำคัญ ดังนี้

• เป็นฐานการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ  ใช้เป็นสถานที่ศึกษาดูงาน จัดค่ายการเรียนรู้ และฝึกอบรมวิชาชีพระยะสั้น ให้แก่นักศึกษา สกร. และประชาชนในพื้นที่ เพื่อให้เกิดทักษะที่สามารถนำไปประกอบอาชีพได้จริง
• ส่งเสริมการพึ่งพาตนเอง  บูรณาการเนื้อหาการเรียนการสอนของ สกร. เข้ากับการปฏิบัติจริงในแปลงเกษตร เช่น การทำบัญชีครัวเรือน การแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร และการตลาดออนไลน์
• สร้างเครือข่ายชุมชนเข้มแข็ง  เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ (KM) ระหว่างปราชญ์ชาวบ้าน ครู ศกร. และผู้เรียน เพื่อต่อยอดนวัตกรรมทางการเกษตร และสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในระดับท้องถิ่น

          แหล่งเรียนรู้ โคก หนอง นา โมเดล บ้านค่ายเจริญ จึงเปรียบเสมือนขุมทรัพย์ทางปัญญาของตำบลคลองหินปูน ที่สะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จของการบูรณาการระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่น ศาสตร์ของพระราชา และการส่งเสริมการเรียนรู้จาก สกร.อำเภอวังน้ำเย็น ซึ่งพร้อมเป็นต้นแบบในการสร้างคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนให้กับชุมชน

ผู้ประสานงาน  นายสมบูรณ์ วังโส  ครูศูนย์การเรียนรู้

เบอร์ติดต่อ  098-8248611

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

แหล่งเรียนรู้ "สวนคนรักษ์ป่า"

ศูนย์รวมความรู้ด้านการเกษตรและทรัพยากรธรรมชาติ ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว

1. ความเป็นมาของแหล่งเรียนรู้สวนคนรักษ์ป่า

     "สวนคนรักษ์ป่า" นำโดยคุณณรงค์ บุญสินธ์ ตั้งอยู่ที่บ้านนำเจริญ หมู่ที่ 12 ตำบลคลองหินปูน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว เป็นแหล่งเรียนรู้ที่เกิดจากความมุ่งมั่นตั้งใจของเกษตรกรและผู้ที่มีใจรักในธรรมชาติ ที่ต้องการพลิกฟื้นพื้นที่การเกษตรให้กลายเป็นป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์และเกื้อกูลต่อการดำรงชีวิต จากจุดเริ่มต้นของการปลูกไม้ป่าเพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศ ได้มีการพัฒนาพื้นที่ให้เป็น "สวนเกษตรผสมผสาน" โดยนำแนวคิดการปลูกไม้ป่ามาบูรณาการร่วมกับการปลูกพืชชนิดอื่นๆ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดในเชิงพื้นที่และเศรษฐกิจ

      ปัจจุบัน "สวนคนรักษ์ป่า" ไม่ได้เป็นเพียงสวนป่าส่วนบุคคล แต่ได้เปิดเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และการศึกษาดูงานสำหรับประชาชน เกษตรกร และหน่วยงานต่างๆ รวมถึงถูกพัฒนาให้เป็นพื้นที่สำหรับกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (Eco-tourism) และลานแคมป์ปิ้งสำหรับผู้ที่ต้องการพักผ่อนและทำกิจกรรมสัมผัสธรรมชาติอย่างใกล้ชิด

2. องค์ความรู้และกิจกรรมในแหล่งเรียนความรู้

     สวนคนรักษ์ป่า มีการจัดการองค์ความรู้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและภูมิปัญญาท้องถิ่น ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง โดยมีกิจกรรม ดังนี้

• การจัดการป่าไม้และการบำรุงรักษา: การเรียนรู้วิธีการเตรียมดินในฤดูเพาะปลูก การปลูกต้นไม้ป่าแบบผสมผสาน และเทคนิคการตัดแต่งกิ่งไม้ป่าให้เจริญเติบโตได้เร็วและมีรูปทรงที่ดี
• การปลูกสมุนไพรสร้าง "ลูกน้องป่า": การประยุกต์ใช้พื้นที่ว่างระหว่างร่องไม้ป่า (ระยะ 4 เมตร) ในการปลูกพืชสมุนไพร เพื่อให้สมุนไพรช่วยรักษาความชุ่มชื้นแก่หน้าดิน ในขณะเดียวกันก็สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตมาแปรรูปเพื่อสร้างรายได้เสริมให้กับครอบครัวและชุมชน การเผาถ่านแบบไร้ควัน พร้อมทั้งผลิตภัณฑ์ "น้ำส้มควันไม้" จากการเผาถ่าน
• พื้นที่สันทนาการและการท่องเที่ยว: การจัดสรรพื้นที่ให้ผู้สนใจเข้ามาทำกิจกรรมสันทนาการ มีการสร้าง "ศาลาวงกลมแปดเหลี่ยม" เพื่อใช้เป็นศูนย์กลางในการนั่งล้อมวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และยังมีการจัดกิจกรรมกางเต็นท์ (Camping) ดูดาว ซึ่งช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้เข้าสู่ชุมชน

3. การบูรณาการร่วมกับศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอวังน้ำเย็น

      สวนคนรักษ์ป่า ได้บูรณาการความร่วมมือกับ "ศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอวังน้ำเย็น (สกร.อำเภอวังน้ำเย็น)" เพื่อยกระดับพื้นที่แห่งนี้ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีบทบาทสำคัญ ดังนี้

• เป็นสถานที่จัดกระบวนการเรียนรู้: รองรับการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิต การฝึกอาชีพ และการศึกษาดูงาน ให้แก่นักศึกษา สกร. และประชาชนทั่วไป

• เป็นศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีและภูมิปัญญา: ร่วมกับภาคีเครือข่ายในการให้ความรู้เรื่องการทำเกษตรอย่างยั่งยืน การพึ่งพาตนเอง และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

• เวทีสร้างจิตสำนึก: เป็นพื้นที่สร้างแรงบันดาลใจและปลูกฝังจิตสำนึกในการรักษ์สิ่งแวดล้อม ป่าไม้ และทรัพยากรน้ำ ให้กับกลุ่มเยาวชนและคนรุ่นใหม่

       สวนคนรักษ์ป่า ตำบลคลองหินปูน จึงเป็นตัวอย่างของแหล่งเรียนรู้ที่มีชีวิต ที่ไม่เพียงแต่อนุรักษ์ธรรมชาติ แต่ยังสร้างสรรค์กระบวนการเรียนรู้ที่ยั่งยืน เคียงคู่ไปกับการสนับสนุนจากศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอวังน้ำเย็น ที่พร้อมผลักดันให้ผู้เรียนและประชาชนสามารถนำองค์ความรู้ไปปรับใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตต่อไป

4. ช่องทางการติดตามแหล่งเรียนรู้

     เพจ Facebook คนรักษ์ป่า  : https://www.facebook.com/konruktree/?locale=th_TH

     ช่อง YouTube คนรักษ์ป่า Channel  : https://www.youtube.com/channel/UC9U1dCqIYVXogHH7d26o9mA/videos

ผู้ประสานงาน  นางสาวบุญลิตา เบียดนอก  ครูศูนย์การเรียนรู้

เบอร์ติดต่อ  0650652569