T-Map (แหล่งเรียนรู้)
เนื้อหาทั่วไป โพสต์เมื่อ 13/08/2026 | เข้าชม 51 ครั้ง
ความเป็นมาของหมู่บ้านพรสวรรค์และกลุ่มอาชีพทอผ้าขาวม้า
ตำบลเขาฉกรรจ์ อำเภอเขาฉกรรจ์ จังหวัดสระแก้ว
ความเป็นมาของหมู่บ้านพรสวรรค์
บ้านพรสวรรค์ ตั้งอยู่หมู่ที่ 8 ตำบลเขาฉกรรจ์ อำเภอเขาฉกรรจ์ จังหวัดสระแก้ว เป็นชุมชนที่มีลักษณะโดดเด่นด้านวิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการรวมกลุ่มประกอบอาชีพของคนในชุมชน โดยองค์การบริหารส่วนตำบลเขาฉกรรจ์ระบุว่าบ้านพรสวรรค์เป็นหมู่ที่ 8 ของตำบลเขาฉกรรจ์ และเป็นหมู่บ้านที่อยู่ในเขตความรับผิดชอบขององค์การบริหารส่วนตำบลเขาฉกรรจ์เต็มทั้งหมู่บ้าน
ชุมชนบ้านพรสวรรค์เป็นชุมชนที่ประชาชนส่วนหนึ่งย้ายถิ่นฐานมาจากหลายจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จึงมีวิถีชีวิตและวัฒนธรรมแบบคนอีสานผสมผสานอยู่ในชุมชน อาชีพดั้งเดิมที่ติดตัวมาคือการทำนาและการประกอบอาชีพด้านการเกษตร ต่อมาชาวบ้านได้ประกอบอาชีพเพาะปลูก เลี้ยงสัตว์ และประกอบอาชีพเสริมต่าง ๆ โดยเฉพาะการทอผ้าและการจักสาน ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดจากคนรุ่นก่อนสู่คนรุ่นหลัง
ลักษณะสำคัญของชุมชนคือการดำเนินชีวิตอย่างเรียบง่าย มีการพึ่งพาอาศัยและช่วยเหลือเกื้อกูลกัน คนในชุมชนได้นำความรู้และภูมิปัญญาที่มีอยู่มาประยุกต์ใช้ในการดำรงชีวิต และรวมกลุ่มกันเพื่อสร้างอาชีพและรายได้เสริมให้แก่ครอบครัว แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยเน้นการพึ่งพาตนเอง ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์ และสร้างความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน
ด้วยศักยภาพด้านภูมิปัญญา วิถีชีวิต และการรวมกลุ่มของประชาชน บ้านพรสวรรค์จึงได้รับการกล่าวถึงในฐานะชุมชนต้นแบบเศรษฐกิจพอเพียงและหมู่บ้านท่องเที่ยววิถีชุมชน มีการจัดกิจกรรมและฐานการเรียนรู้เพื่อให้ผู้สนใจสามารถเข้ามาศึกษาวิถีชีวิต การประกอบอาชีพ และภูมิปัญญาของคนในพื้นที่ได้
ปัจจุบันบ้านพรสวรรค์ยังคงมีความสำคัญในฐานะแหล่งเรียนรู้ด้านภูมิปัญญาการทอผ้า โดยเฉพาะการทอผ้าขาวม้า ซึ่งถือเป็นกิจกรรมทางวัฒนธรรมและอาชีพที่สร้างคุณค่าให้แก่ชุมชน ทั้งในด้านการอนุรักษ์ภูมิปัญญา การสร้างรายได้ และการสร้างความภาคภูมิใจให้แก่คนในท้องถิ่น
ความเป็นมาของกลุ่มอาชีพทอผ้าขาวม้าบ้านพรสวรรค์
การทอผ้าของชาวบ้านพรสวรรค์เป็นภูมิปัญญาที่มีรากฐานมาจากการดำรงชีวิตของคนรุ่นปู่ ย่า ตา ทวด เดิมการทอผ้ามีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อใช้ในครัวเรือน เช่น การทอเป็นเครื่องนุ่งห่ม ผ้าซิ่น ผ้าคลุม และผ้าขาวม้า เมื่อเวลาผ่านไป ความรู้ดังกล่าวได้ถูกนำมาพัฒนาเป็นอาชีพเสริม โดยสมาชิกในชุมชนใช้เวลาว่างจากการทำการเกษตรมาทอผ้าเพื่อสร้างรายได้ให้แก่ครอบครัว
กลุ่มทอผ้าบ้านพรสวรรค์มีการจัดตั้งกลุ่มทอผ้าอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2554 โดยมีนางบัวทอง โพธินิมิต เป็นประธานกลุ่มคนแรก ในระยะแรกมีสมาชิกจำนวน 30 คน และมีการรวมหุ้นเพื่อเป็นทุนเริ่มต้นของกลุ่มจำนวน 40,000 บาท การรวมกลุ่มดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความร่วมมือของคนในชุมชนที่ต้องการอนุรักษ์ภูมิปัญญาการทอผ้าและพัฒนาให้เป็นอาชีพที่สามารถสร้างรายได้อย่างเป็นรูปธรรม
ในปัจจุบันกลุ่มได้รับการพัฒนาเป็น วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านพรสวรรค์ ตั้งอยู่เลขที่ 106 หมู่ที่ 8 ตำบลเขาฉกรรจ์ อำเภอเขาฉกรรจ์ จังหวัดสระแก้ว โดยมีการดำเนินกิจกรรมทั้งด้านการทอผ้าและการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากผ้าทอ หน่วยงานภาครัฐยังระบุให้วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านพรสวรรค์เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรของจังหวัดสระแก้ว ซึ่งผู้มาเยือนสามารถเรียนรู้กิจกรรมการทอผ้าและการทำผลิตภัณฑ์จากผ้าทอได้
ภูมิปัญญาการทอผ้าขาวม้า
จุดเด่นของกลุ่มทอผ้าบ้านพรสวรรค์ คือการนำภูมิปัญญาการทอผ้าแบบดั้งเดิมมาผสมผสานกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้เหมาะสมกับความต้องการของผู้บริโภค ผ้าขาวม้าทอมือของชุมชนมีเอกลักษณ์ด้านลวดลาย สีสัน และคุณภาพของเนื้อผ้า จนได้รับการพัฒนาและต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์หลากหลายประเภท
กระบวนการผลิตเริ่มตั้งแต่การเตรียมเส้นด้าย การเตรียมเส้นยืนและเส้นพุ่ง การจัดลวดลาย การทอด้วยกี่ ตลอดจนการตรวจสอบคุณภาพและการนำผ้าที่ทอแล้วไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ภูมิปัญญาเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงทักษะด้านการผลิตเท่านั้น แต่ยังเป็นองค์ความรู้ที่สะท้อนความละเอียด ความอดทน ความคิดสร้างสรรค์ และการเรียนรู้ร่วมกันของคนในชุมชน
ข้อมูลของสำนักงานสิ่งแวดล้อมและศิลปกรรมระบุว่า ในอดีตชาวบ้านมีการใช้วัตถุดิบที่หาได้ในท้องถิ่น เช่น ฝ้าย โดยนำมาปั่นเป็นเส้น รวมถึงมีการใช้เส้นไหม และมีการย้อมสีธรรมชาติจากวัสดุในชุมชน เช่น ครามและมะเกลือ ซึ่งสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างภูมิปัญญาการทอผ้ากับทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น
นอกจากการทอผ้าขาวม้าแล้ว กลุ่มยังนำผ้าทอไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์อื่น ๆ เช่น ผ้าพันคอ เสื้อ กางเกง กระโปรง กระเป๋า เบาะรองนั่ง และหมอนอิง เป็นต้น ทำให้ผ้าทอไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการใช้เป็นเครื่องนุ่งห่ม แต่สามารถนำมาสร้างมูลค่าเพิ่มและตอบสนองการใช้งานในชีวิตประจำวันได้หลากหลาย
การพัฒนาผลิตภัณฑ์และการสร้างมูลค่าเพิ่ม
การพัฒนากลุ่มทอผ้าบ้านพรสวรรค์ในระยะหลังให้ความสำคัญกับการสร้างเอกลักษณ์ของผ้าและการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ โดยมีการพัฒนาลวดลายที่เชื่อมโยงกับพื้นที่ เช่น “ลายบ้านพรสวรรค์” และ “ลายเขาฉกรรจ์” รวมทั้งมีการพัฒนาผ้าทอลายค้างคาว ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นเพื่อสร้างแบรนด์ให้แก่วิสาหกิจชุมชน
การพัฒนาดังกล่าวมีความสำคัญต่อการอนุรักษ์ภูมิปัญญา เพราะทำให้ภูมิปัญญาดั้งเดิมสามารถปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัย ขณะเดียวกันยังช่วยสร้างโอกาสทางการตลาดและเพิ่มรายได้ให้แก่สมาชิกของกลุ่ม นอกจากนี้ ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มยังได้รับการรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) และเคยได้รับการคัดสรรเป็นสินค้า OTOP ระดับ 4 ดาว ซึ่งสะท้อนถึงการพัฒนาคุณภาพของผลิตภัณฑ์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่สินค้าในระดับชุมชนที่สามารถออกสู่ตลาดได้
คุณค่าของหมู่บ้านพรสวรรค์ในฐานะแหล่งเรียนรู้
หมู่บ้านพรสวรรค์ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบอาชีพของคนในชุมชนเท่านั้น แต่ยังเป็น แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่สามารถนำองค์ความรู้มาใช้ในการจัดการเรียนรู้ได้หลายด้าน ได้แก่ การเรียนรู้ประวัติและวิถีชีวิตของชุมชน การเรียนรู้การทอผ้าขาวม้า การเรียนรู้การรวมกลุ่มอาชีพ การเรียนรู้การแปรรูปผลิตภัณฑ์ การเรียนรู้การใช้ทรัพยากรในท้องถิ่น ตลอดจนการเรียนรู้แนวทางการสร้างอาชีพและรายได้ตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง
กระบวนการเรียนรู้ของกลุ่มจึงมีลักษณะเป็น “การเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง” ผู้เรียนสามารถเห็นขั้นตอนการผลิต สอบถามประสบการณ์จากผู้รู้ ทดลองปฏิบัติ และนำความรู้ไปประยุกต์ใช้ได้ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของแหล่งเรียนรู้ชุมชนที่ให้คนในพื้นที่เป็นผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้และเป็นเจ้าของภูมิปัญญา
กล่าวได้ว่า หมู่บ้านพรสวรรค์และกลุ่มอาชีพทอผ้าขาวม้าเป็นตัวอย่างของการนำทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาพัฒนาเป็นทุนทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชน จากเดิมที่การทอผ้าเป็นความรู้ที่ใช้ในครัวเรือน ได้พัฒนาสู่การรวมกลุ่มอาชีพ การสร้างผลิตภัณฑ์ การพัฒนามาตรฐาน การสร้างอัตลักษณ์ของลวดลาย และการจัดเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับประชาชนและผู้สนใจ
ดังนั้น ความสำคัญของบ้านพรสวรรค์จึงไม่ได้อยู่ที่ “ผ้าขาวม้า” ในฐานะผลิตภัณฑ์เพียงอย่างเดียว แต่ยังอยู่ที่กระบวนการเรียนรู้และการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ซึ่งช่วยให้ภูมิปัญญาการทอผ้าสามารถดำรงอยู่และถ่ายทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง พร้อมทั้งสร้างอาชีพ สร้างรายได้ และเสริมความเข้มแข็งให้แก่ชุมชนอย่างต่อเนื่อง
บ้านพรสวรรค์จึงนับเป็นแหล่งเรียนรู้ที่มีคุณค่าแห่งหนึ่งของจังหวัดสระแก้ว เพราะผู้มาเยือนสามารถเรียนรู้ได้ทั้งเรื่อง “คน–ภูมิปัญญา–อาชีพ–วัฒนธรรม–ผลิตภัณฑ์–การพึ่งพาตนเอง” และเห็นตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมของการนำองค์ความรู้ดั้งเดิมมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับบริบททางเศรษฐกิจและสังคมในปัจจุบัน