แหล่งเรียนรู้แหล่งเรียนรู้สวยดอกกระเจียว

แหล่งเรียนรู้โคกหนองนาโมเดล สวนดอกกระเจียวแหล่งเรียนรู้โคกหนองนาโมเดล สวนดอกกระเจียว

ประวัติความเป็นมาและแรงจูงใจ

แหล่งเรียนรู้สวนดอกกระเจียว ตั้งอยู่บริเวณหมู่ที่ 21 บ้านสลักใดพัฒนา ตำบลตาหลังใน อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้ว เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงที่เกิดจากการเรียนรู้และพัฒนาจากประสบการณ์จริงของ นางประดิษฐ์ บุญเกษม เจ้าของแหล่งเรียนรู้ ซึ่งเดิมพื้นที่ดังกล่าวประกอบอาชีพทำไร่และทำนาเป็นหลัก แต่ประสบปัญหาด้านต้นทุนการผลิต รายได้ที่ไม่แน่นอน และผลกระทบจากสภาพอากาศและราคาผลผลิตทางการเกษตร จึงมีแนวคิดที่จะปรับเปลี่ยนรูปแบบการประกอบอาชีพให้สามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงและเหมาะสมกับสภาพพื้นที่มากยิ่งขึ้น

จากการศึกษาและแสวงหาความรู้เกี่ยวกับพืชเศรษฐกิจที่สามารถสร้างรายได้และมีตลาดรองรับ จึงได้ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับ การปลูกดอกกระเจียว และเห็นว่าดอกกระเจียวเป็นพืชที่มีศักยภาพในการสร้างรายได้ เนื่องจากสามารถนำผลผลิตไปจำหน่ายได้ทั้งในรูปแบบดอกและหน่อ อีกทั้งมีผู้รับซื้อและความต้องการของตลาดอย่างต่อเนื่อง จึงตัดสินใจทดลองปรับเปลี่ยนพื้นที่บางส่วนจากการทำไร่และทำนามาเป็นพื้นที่ปลูกดอกกระเจียว

ต่อมาในปี พ.ศ. 2545 จึงเริ่มปลูกดอกกระเจียวอย่างจริงจัง ควบคู่กับการทำไร่อ้อย เพื่อเป็นการกระจายความเสี่ยงด้านรายได้และทดลองเรียนรู้วิธีการดูแลรักษา การจัดการดิน น้ำ และการเพิ่มผลผลิตให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ จากการลงมือปฏิบัติจริงทำให้เกิดการเรียนรู้และพัฒนาวิธีการปลูกอย่างต่อเนื่อง จนสามารถขยายพื้นที่ปลูกและพัฒนาการบริหารจัดการสวนให้มีความหลากหลายมากยิ่งขึ้น

ในระหว่างการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ กศน. ได้เข้ามามีส่วนร่วมในการส่งเสริมและสนับสนุนองค์ความรู้ โดยนำวิทยากรมาให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดทำ ปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพ เพื่อใช้ในการบำรุงพืชและเพิ่มผลผลิต ตลอดจนส่งเสริมให้เจ้าของแหล่งเรียนรู้และผู้ที่เกี่ยวข้องได้เข้าร่วมกิจกรรมและศึกษาดูงานด้าน ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อนำความรู้ แนวคิด และประสบการณ์ที่ได้รับมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาพื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด

จากการเรียนรู้และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เจ้าของแหล่งเรียนรู้ได้ปรับเปลี่ยนพื้นที่จากการปลูกพืชเชิงเดี่ยวมาเป็นการทำ เกษตรแบบผสมผสาน โดยปัจจุบันมีพื้นที่ดำเนินการประมาณ 13 ไร่ มีการปลูกดอกกระเจียวร่วมกับพืชผักสวนครัว ไม้ผล ไม้ยืนต้น และพืชชนิดต่าง ๆ รวมทั้งมีการเลี้ยงไก่ไว้เพื่อบริโภคภายในครัวเรือน ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายและสร้างความมั่นคงทางอาหารให้แก่ครอบครัว

การบริหารจัดการพื้นที่ยังให้ความสำคัญกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างเหมาะสม โดยมีการขุดสระน้ำและบ่อบาดาลเพื่อเป็นแหล่งน้ำสำหรับการเกษตร รวมทั้งมีการสำรองน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้ง ทำให้สามารถวางแผนการผลิตและดูแลพืชได้อย่างต่อเนื่องตลอดทั้งปี นอกจากนี้ยังมีการนำแนวคิดการสร้าง ป่า 5 ระดับ มาประยุกต์ใช้ในพื้นที่ โดยมีการปลูกไม้สูง เช่น ยางนาและมะค่า ไม้ระดับกลาง เช่น มะม่วง ลำไย ขนุน และไผ่ รวมถึงไม้พุ่มและไม้เลื้อย เช่น พืชผักสวนครัว ทำให้พื้นที่มีความหลากหลายทางชีวภาพและสามารถใช้ประโยชน์จากพื้นที่ได้อย่างคุ้มค่า

การจัดระบบพื้นที่ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ โดยมุ่งเน้นการ พึ่งพาตนเอง การลดรายจ่าย การสร้างอาหารในครัวเรือน การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และการสร้างรายได้จากกิจกรรมทางการเกษตรที่หลากหลาย ซึ่งเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันให้กับครัวเรือนและลดความเสี่ยงจากการพึ่งพารายได้จากพืชชนิดใดชนิดหนึ่งเพียงอย่างเดียว

จุดเด่นที่สำคัญของแหล่งเรียนรู้แห่งนี้ คือ การวางแผนการผลิตให้สามารถสร้างรายได้ในหลายช่วงเวลา ทั้ง รายวัน รายสัปดาห์ รายเดือน และรายปี โดยผลผลิตจากดอกกระเจียวมีคำสั่งซื้อเข้ามาอย่างต่อเนื่อง และมีผู้รับซื้อเดินทางมารับผลผลิตถึงสวน นอกจากรายได้จากดอกกระเจียวแล้ว ยังสามารถสร้างรายได้จากการเก็บหน่อและผลผลิตทางการเกษตรชนิดอื่น ๆ ภายในพื้นที่ โดยดอกกระเจียวเมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมและมีอายุประมาณ 2–3 ปี สามารถให้ผลผลิตในส่วนของหน่อที่นำไปจำหน่ายได้ ส่งผลให้เกิดรายได้อย่างต่อเนื่อง

ผลจากการดำเนินงานที่ผ่านมา นอกจากจะช่วยสร้างรายได้และลดรายจ่ายของครัวเรือนแล้ว ยังมีส่วนช่วยในการสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของเจ้าของแหล่งเรียนรู้ โดยรายได้จากการทำเกษตรสามารถนำไปใช้ในการดำรงชีวิตและช่วยแก้ไขปัญหาภาระหนี้สินของครอบครัวได้ อีกทั้งองค์ความรู้และประสบการณ์ที่เกิดจากการลงมือปฏิบัติจริงยังสามารถถ่ายทอดให้แก่ประชาชน นักศึกษา และผู้สนใจทั่วไปที่เข้ามาศึกษาดูงาน

ดังนั้น แหล่งเรียนรู้สวนดอกกระเจียว บ้านสลักใดพัฒนา จึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ประกอบอาชีพทางการเกษตรเท่านั้น แต่ยังเป็น แหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงและการพึ่งพาตนเอง ที่เกิดจากการผสมผสานระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่น ประสบการณ์จากการปฏิบัติจริง และองค์ความรู้จากหน่วยงานส่งเสริมการเรียนรู้ สามารถนำมาเป็นต้นแบบในการเรียนรู้เรื่องการบริหารจัดการพื้นที่ การจัดการน้ำ การสร้างความมั่นคงทางอาหาร การเพิ่มมูลค่าผลผลิต และการสร้างรายได้อย่างยั่งยืน

ปัจจุบันพื้นที่จำนวนประมาณ 13 ไร่ ได้รับการพัฒนาให้เป็นพื้นที่เกษตรแบบผสมผสานที่มีความหลากหลาย สามารถสร้างทั้งอาหาร รายได้ และองค์ความรู้ให้แก่ชุมชน สอดคล้องกับแนวคิด “โคก หนอง นา” ที่มุ่งเน้นการจัดการพื้นที่และทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด พร้อมทั้งเป็นพื้นที่เรียนรู้ที่สะท้อนให้เห็นว่า การเริ่มต้นจากพื้นที่และทรัพยากรที่มีอยู่ สามารถพัฒนาไปสู่การสร้างอาชีพ สร้างรายได้ และสร้างความมั่นคงให้แก่ครอบครัวและชุมชนได้อย่างเป็นรูปธรรม

ด้วยเหตุนี้ แหล่งเรียนรู้สวนดอกกระเจียวจึงได้รับการพัฒนาและใช้เป็นพื้นที่สำหรับถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์ด้านการเกษตรให้แก่ผู้สนใจ โดยมีแนวคิดสำคัญในการดำเนินงาน คือ “เรียนรู้จากการลงมือทำ พึ่งพาตนเอง ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า สร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง และพัฒนาอาชีพอย่างยั่งยืน” อันเป็นแนวทางที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการประกอบอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชนได้

ติดต่อ นางประดิษฐ์ บุญเกษม แหล่งเรียนรู้สวนดอกกระเจียว บา้นสลักใดพฒันา หมู่ 21 ตำบลตาหลังใน
อำเภอวังน้ำเย็น จังหวัดสระแก้วโทรศัพท์ 097-9967321

ผู้ประสานงาน ปรัชกานณ์ สีเหลี่ยม ครูศูนย์การเรียนรู้  โทร 0813989293